Брексит туфайли 1 триллион фунт стерлинг йўқотилди

Англия 2016 йил 23 июнда ўтказилган референдум билан ўзининг энг йирик савдо ҳамкори бўлмиш Европа Иттифоқидан (ЕИ) ажралиш қарорини қабул қилганидан бери ўтган 10 йил ичида 1 триллион фунт стерлингдан ортиқ потенциал имкониятни бой берди.

Англиянинг Европа Иттифоқини тарк этиш қарори қабул қилинган референдумдан кейин ўтган 10 йил давомида Брекситнинг 3 триллион фунт стерлинг (4 триллион доллар) ҳажмидаги мамлакат иқтисодиётига таъсири муҳокама қилинаётган бир пайтда мутахассислар, бу оқибатлар “аста-секинлик билан ва тўпланиб борувчи босим шаклида” юзага келганини ифода этмоқдалар.

“Британиянинг чиқиши” маъносини англатувчи Брексит, 10 йил аввал сайловчиларнинг 52 фоизига тўғри келувчи 17 миллион кишининг ЕИдан ажралиш учун овоз бериши билан ҳақиқатга айланган эди, бироқ ажралишнинг расмий жараёни қарийб 5 йил давом этди. “Ipsos” тадқиқот ширкатининг сўнгги сўровномаларига кўра, Англия аҳолисининг 52 фоизи ЕИга қайта аъзо бўлишни хоҳлайди, 33 фоизи эса бунга қарши чиқмоқда. Англия ўзининг энг йирик савдо ҳамкори бўлган ЕИдан чиққанидан кейин Британия товарлари ЕИга киришда божхона тўловларига тортилмайди, бироқ экспортчилар божхона ҳужжатлари, чегара сертификатлари ва айрим виза чекловлари каби кўплаб тарифдан ташқари тўсиқлардан шикоят қилмоқдалар.

Англиянинг 2025 йил апрелидан 2026 йил апрелигача бўлган даврдаги умумий экспорт ва импорт ҳажми 1,9 триллион фунт стерлинг даражасида бўлди. Бунинг 941 миллиард фунт стерлингини мамлакат экспорти ва тахминан 989 миллиард фунт стерлингини импорт ташкил этади. Ушбу даврда Англиянинг экспорти йиллик ҳисобда 3 фоизга, импорти эса 5,4 фоизга ошди. Мазкур экспорт ва импорт ҳажмининг тахминан 860 миллиард фунт стерлингини Англия билан ЕИ ўртасидаги савдо ташкил қилмоқда. Англиянинг ЕИга экспорти 385,4 миллиард фунт стерлингни, ЕИдан импорти эса 474,1 миллиард фунт стерлингни ташкил этмоқда.

Англиянинг Бюджетни режалаштириш бошқармаси (OBR) ва бошқа турли ташкилотлар томонидан олиб борилган ҳисоб-китобларга кўра, Брексит мамлакат иқтисодиётини 4 фоиздан 8 фоизгача бўлган миқдорда кичрайтириб юборган ва бу ҳолат Англияда ўсиш суръатларининг заиф қолишига, яшаш харажатларининг ортишига ҳамда маҳсулдорликнинг йўқолишига олиб келган.

Стэнфорд университети Иқтисодий сиёсат тадқиқотлари институтининг таҳлилида аниқланишича, Брексит 2025 йилга келиб Англиянинг ялпи ички маҳсулотини 6 фоиздан 8 фоизгача камайтирган ва бу таъсир вақт ўтиши билан аста-секин тўпланиб борган. Бундан ташқари, инвестициялар 12 фоиздан 18 фоизгача, бандлик 3 фоизгача ва маҳсулдорлик ҳам шу даражада камайгани тахмин қилинмоқда. “Institute for Government” таҳлил марказининг катта тадқиқотчиси Жайлс Уилкс Брекситнинг 10 йиллик таъсирига доир таҳлилида, Брексит сабабли Англияда инвестициялар етиши мумкин бўлган даражадан 10 фоиз пастда қолгани ҳисоблаб чиқилганини билдирди.

Брексит “тўсатдан содир бўлган банкротлик” каби таъсир кўрсатмаганини таъкидлаган Уилкс: “Брексит каби кенг қамровли ва узоқ муддатли иқтисодий хатолар, сон-саноқсиз ва ташқи кўринишдан бир-бирига боғлиқ бўлмаган муваффақиятсизликларнинг секин-аста тўпланиши билан намоён бўлади. Айрим тахминлар бой берилган иқтисодий ўсиш 8 фоизга етганини кўрсатмоқда. Бунинг ярми бўлган OBR-нинг расмий тахмини ҳам 10 йиллик даврда 1 триллион фунт стерлингдан ортиқ бой берилган имкониятларни англатади” деган баҳони берди.