Трамп Британиянинг таёғини синдирди

Лавозимга келиши билан бошида қироллик тожи бўлган суратини билан бўлишди… "Канадани аннексия қилиш" ҳақидаги баёноти каби Британия Қироллиги билан зиддиятли қадамларга қўл урган АҚШ Президенти Дональд Трамп, фақатгина Хитойни нишонга олаётгандек кўринса-да, аслида Пекинга сармоя кучини оқизаётган Лондон билан ҳам ўзига хос ҳисоб-китоб қилаётган эди.

Бунга қарши Британия ҳам қараб турмаслиги аниқ эди… Бир аср аввал Ўрта Шарқни лойиҳалаган, бугун Исроил каби террор давлати мавжуд бўлса, унинг барпо этилишини таъминлаган, ҳатто “АҚШни ҳам мен қурганман” дейдиган куч билан курашишга жазм этган Трампнинг Эронда тузоққа тушишида Британиянинг роли қандай бўлди – бу деярли ҳеч кимни қизиқтирмади.

Трамп ўзини тузоққа тортган Исроил, аслида Британиянинг таёғи эканини англаб етдими? Менимча, англаб етди… Бироқ, АҚШ Сионизм панжасидаги давлат эканини эътибордан четда қолдирмаслик керак – шу сабабли у иложи борича мувозанатни сақлашга мажбур ва шундай қилмоқда ҳам.

Ўтган йили Ғазода қирғин давом этаётган бир пайтда, Нетаньяху унинг бошига орттирган муаммоларни – мувозанатни сақлаган ҳолда – бартараф этиш учун 12 кунлик урушларда Эронга қарши рамзий амалиётга рухсат берган Трамп кейин нима қилди? Ғазо музокаралар столини ташкил этди ва бундан Нетаньяху мутлақо мамнун бўлмади.

Бир пайтлар Британиянинг собиқ Бош вазири Блэр Ғазо халқаро ўтиш бошқарувига раҳбарлик қилиши даъво қилинган эди, лекин бу вазифани Трамп шахсан ўз зиммасига олди. Нетаньяху имзо протоколи учун Мисрга келишни истаган бўлса-да, Туркия президенти Эрдўғоннинг Трамп билан ўтказган музокарасидан сўнг бу уриниш амалга ошмай қолди. Келишув имзоланаётганда Британия стол атрофида эмас, балки бошқа Европа давлатлари каби орқа фонда эди! Ҳатто АҚШ президенти камералар қаршисида уларни роса масхара қилди.

Шундан сўнг АҚШга қатнаб турган Нетаньяху ҳукуматининг ағдарилиши Трампнинг Ғазо бўйича берган ваъдасини бажаришини анча осонлаштирган бўларди, аммо бу содир бўлмади. Эпштейн иши билан қийин аҳволга солинган, Венесуэлада мақсадига осонгина эришганидан олган ўзига бўлган ишонч билан Эронда ҳам худди шундай натижага эришаман деб ўйлаган Трамп, тузоққа тушганини англаганида Британия ва Исроил ҳақида парда ортида нималар деган – буни билмаймиз.

Бироқ, билган бир нарсамиз борки, у Эрон амалиётини қўллаб-қувватламагани учун Британиядан анча ранжиган… Буни яшириб ўтирмади, камералар қаршисида очиқчасига бир неча бор айтди. Фақат Британия эмас, Франция ва Германия каби Европа давлатларининг номларини санаб, “буни ёзиб қўйдим” деган маънода ишора қилди.

Ё атом бомбаси билан Эронни бутунлай йўқ қилиш, ёки “шарафли” чиқиш йўли билан бу балодан қутулишдан бошқа чораси қолмаган Трампнинг ёрдамига дипломатик ҳаракатларни тўхтовсиз давом эттирган Туркия–Покистон иттифоқи келди.

“Эрон цивилизацияси йўқ бўлади” деган кечада, аксинча, Эрон билан ўт очишни тўхтатиш қарори чиқди. Ҳам АҚШ, ҳам Эрон томонидан тасдиқланган ушбу келишувни Трампни тузоққа тортган Исроил асло истамагани аниқ… Исроил матбуоти буни: “Бўкирган арслон каби бошлаган ҳужумимиздан “миёвлаган мушук” бўлиб чиқдик”, деб изоҳлади.

Қотил Нетаньяху жамоатчилик норозилигини Ливанга ҳужумларни ва босқинни ошириш орқали бостиришга уринмоқда. Трампнинг баёнотларида эса “Британиянинг таёғи” бўлган Исроилнинг ҳукмронлигини синдиришдан келган хотиржамлик сезилмоқда. Унинг Эрон билан яқин ҳамкорлик қилиши ва санкцияларни юмшатиш бўйича 15 модданинг аксариятида келишувга эришилгани ҳақидаги сўзлари буни очиқ кўрсатиб турибди.

АҚШ президенти бу жараённинг бузилмаслигини исташи тайин, аммо Трампнинг тинчланишини хоҳламайдиганлар жараёнга путур етказиш учун қўлларидан келган барча ишни қилишади. Сулҳ эълон қилингандан сўнг Трамп билан телефон орқали гаплашган Эрдўғоннинг “фитна ва провокацияларга йўл қўймаслик” ҳақидаги фикрларини Трампга ҳам етказганига шубҳа йўқ.

Аввал Ғазо, кейин 40 кунлик Эрон уруши Трампга ким асл дўст эканини яна бир бор кўрсатди. Худди шу Туркия Британия, Хитой, Эрон ва Россиянинг ҳам душмани эмас, балки ўз минтақасида ва дунёда тинчлик ҳамда осойишталикни таъминлаш, ҳамма билан ишлаш ҳаракатидадир. Агар сулҳ жараёни муваффақиятли бўлса, Туркия, Покистон, Қатар, Миср ва Саудия Арабистони ташкил этган иттифоқ минтақамизнинг тинчлигига кафил бўлади.

Бундан ёғини энди Исроил ўйласин. Агар Нетаньяху балосидан қутулишса, улар ҳам тинчликка эришадилар. Эрон эса, Туркиянинг бу жараёндаги саъй-ҳаракатларига қарамай, душманона муносабатини давом эттирадими? Умид қиламизки, улар ҳам Исроил каби кибр ва эркаликни бас қиладилар ва минтақамиз ҳақиқий маънода осойишталикка эришади.