Ўзбекистон туҳфа қилган Туркистондаги янги масжид

2026 йил 15 май куни туркий дунёнинг маънавий маркази бўлмиш Туркистон шаҳрида Туркий давлатлар ташкилотининг норасмий саммити доирасидаги энг диққатга сазовор воқеалардан бири бўлиб ўтди.

Қозоғистон президенти Қосим-Жўмарт Тўқаев ва Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ўзбеклар томонидан Қозоғистон халқига туҳфа сифатида барпо этилган шаҳарнинг янги марказий масжиди очилиш маросимида иштирок этдилар. Янги диний мажмуа замонавий Туркистоннинг нафақат меъморий кўрки, балки икки давлат ўртасидаги стратегик яқинлашувнинг рамзи, туркий халқларнинг маданий ва маънавий бирлиги намойишига айланди.

Масжид қурилиши лойиҳаси 2018 йилда Туркистонга вилоят маркази мақоми берилганидан кейин бошланган кенг кўламли ўзгаришлар билан боғлиқдир. Айнан ўша пайтда шаҳарнинг Қозоғистон жанубидаги маънавий, туристик ва маъмурий марказ сифатидаги фаол ривожланиши бошланган эди.

Туркистоннинг кенг кўламли қайта тикланиши фонида Ўзбекистон раҳбарияти шаҳар ривожига ўз ҳиссасини қўшиш ташаббуси билан чиқди. Натижада янги маъмурий-ишбилармонлик туманида йирик масжид барпо этиш тўғрисида қарор қабул қилинди.

Расмий манбаларнинг маълумотларига кўра, қурилиш ишлари ўзбек томонидан олиб борилди ва давлатлараро гуманитар лойиҳа сифатида молиялаштирилди. Асосий қурилиш ишлари 2020 йилда старт олди ва бир неча босқичда, жумладан, мураккаб ички пардозлаш ҳамда ҳудудни ободонлаштириш ишлари билан давом эттирилди.

Янги масжид замонавий муҳандислик ечимларидан фойдаланган ҳолда, Марказий Осиё ислом меъморчилиги анъаналарида барпо этилган йирик диний-маданий ансамблни ўзида мужассам этган.

Расмий маълумотларга кўра:

Мажмуа майдони 7 гектардан ошади;

Масжид бир вақтнинг ўзида 5 мингдан зиёд намозхонни сиғдиришга мўлжалланган;

Мажмуа уч қаватли бош бино, гумбазли конструкциялар ва анъанавий айвонларни ўз ичига олади;

Минораларнинг баландлиги, Қозоғистон манбалари берган маълумотга кўра, 61 метрни ташкил этади.

Эслатма: Ўзбекистон оммавий ахборот воситаларининг бир қисми миноралар баландлигини 70 метр деб кўрсатмоқда. Эҳтимол, бу ерда техник ўлчов усулларидаги фарқлар (масалан, шпиллар баландлигининг ҳисобга олиниши) ёки дастлабки лойиҳавий маълумотлар назарда тутилган бўлиши мумкин.

Масжиднинг фасади ва интерьери миллий нақшлар ҳамда мусулмон каллиграфияси (ҳаттотлик) элементлари билан безатилган. Ёндош ҳудудда дам олиш зоналари барпо қилиниб, фавворалар, ёритиш тизимлари ўрнатилган ва кенг кўламли кўкаламзорлаштириш ишлари олиб борилган.

Очилиш маросими оддий меъморий воқелик чегарасидан жуда ҳам чиқиб кетди. Туркий давлатлар ташкилоти ичидаги интеграция жараёнлари кучаяётган бир шароитда, ушбу лойиҳа Астана ва Тошкент ўртасидаги гуманитар ҳамкорликнинг муҳим рамзига айланди.

Саммит давомида Қосим-Жўмарт Тўқаев масжид қурилиши учун Ўзбекистон халқига миннатдорчилик билдирди ва ушбу объектни “қозоқ ва ўзбек халқлари бирдамлигининг тарихий рамзи” деб атади.

Давлат раҳбарининг масжидга Ўзбекистон президентининг отаси – Миромон ота шарафига ном бериш ҳақидаги таклифи алоҳида жамоатчилик акс-садосини берди. Бу қадамни кўплаб экспертлар икки мамлакат ўртасидаги ўзига хос, мисли кўрилмаган ишонч ва ҳурмат даражасининг намойиши сифатида баҳоладилар.

Туркистоннинг фаол ривожланиши фонида янги масжид шаҳарнинг шаклланаётган меъморий қиёфасининг муҳим бўлагига айланмоқда. Агар Хўжа Аҳмад Яссавий мақбараси тарихий мажмуаси минтақанинг асосий муқаддас маркази бўлиб қолаётган бўлса, янги диний объект шаҳарнинг замонавий маъмурий тумани аҳамиятини янада кучайтиради.

Ушбу лойиҳа, шунингдек, сўнгги йилларнинг янада кенгроқ трендини – қўшма инфратузилмавий ва маънавий ташаббуслар орқали Марказий Осиё давлатлари ўртасидаги гуманитар ва маданий алоқаларнинг мустаҳкамланишини акс эттиради.