Ўзбекистон алифбосини ўзгартирмоқда

Ўзбекистон туркий дунё билан алифбо бирлиги йўлида тарихий қадам ташлади. Сенат қабул қилган тартибга кўра, “ş, ç, ö ва ğ” ҳарфлари ўзбек алифбосига қайтмоқда.

Туркий дунёда умумий алифбо мақсади муносабати билан Ўзбекистондан муҳим қадам қўйилди. Сенат ўзбек алифбосини Туркия бош бўлиш билан бирга лотин алифбосини қўллайдиган туркий давлатлар билан янада мувофиқ ҳолатга келтирадиган тартибни қабул қилди.

Янги ўзбек алифбоси мавжуд 26 та ҳарф ва 3 та ҳарф бирикмасининг ўрнига 28 та ҳарф ва битта тутук белгисидан иборат бўлади.

Ўзгаришга кўра, “o‘”, “g‘”, “sh” ва “ch” кўринишларидаги қўлланилишлари мос равишда “ö”, “ğ”, “ş” ва “ç” га ўзгартирилади. Мавжуд алифбодаги “ng” ҳарф бирикмаси ҳам янги тизимда бўлмайди.

Шу тариқа ўзбек алифбосининг бошқалар қатори Туркияда ҳам қўлланиладиган лотин алифбоси асосидаги туркий дунё алифболари билан ўхшашлиги оширилади.

Сенатдан ўтган қонун тасдиқланиш учун Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёевга юборилди. Янги алифбо президент қонунни имзолаганидан кейин кучга киради.

Ўзгариш бирдан амалга оширилмайди. Расмий ҳужжатлардан тортиб давлат муассасаларининг логотипларигача, пул бирликларидан тортиб лавҳаларгача мавжуд алифбонинг маълум бир муддат яна қўлланилишига рухсат берилади. Ўтиш жадвали тайёрланадиган ҳаракатлар режаси орқали белгиланади.

Ўзбекистоннинг алифбо тарихида “ş”, “ç”, “ö” ва “ğ” ҳарфларининг алоҳида ўрни бор. Мамлакат Совет Иттифоқи даврида 1929–1940 йилларда лотин, 1940 йилдан кейин эса кирилл алифбосини қўллаган.

Мустақилликдан сўнг 1993 йилда яна лотин алифбосига ўтиш қарори қабул қилинди. Ўша даврда қўлланилган “ş”, “ç”, “ö” ва “ğ” ҳарфлари 1995 йилда қилинган ўзгартириш билан олиб ташланиб, уларнинг ўрнига “sh”, “ch”, “o‘” ва “g‘” қўлланилишлари жорий этилди.

Президент Шавкат Мирзиёевнинг 2021 йилда қабул қилган қарори билан тўлиқ лотин алифбосига ўтиш ва ўзбек алифбосини туркий дунёда қўлланиладиган умумий алифбога яқинлаштириш борасидаги ишлар жадаллаштирилди. Сенат қабул қилган сўнгги тартиб билан “ş”, “ç”, “ö” ва “ğ” ҳарфлари ўзбек алифбосига қайтадан қайтмоқда.