Ички уруш қўрқуви бошланди

АҚШ Президенти Дональд Трампнинг мамлакатни сотиб олиш режаларини эълон қилишидан сўнг, Гренландияда АҚШ тарафдорлари ва Дания таркибида қолишни истовчилар ўртасидаги кескинлик хавфли даражага етди. Америкалашиш тарафдори бўлган тадбиркор Йорген Боассен оиласи парчаланиб кетгани ва ҳаётидан хавотирда эканини иддао қилаётган бўлса, Америка империализмига қарши бўлган Авиая Фонтейн кўплаб гренландияликлар АҚШ босқинидан қўрқиб, телефонларига самолётларни кузатиш иловаларини ўрнатиб олганини айтди.

Оқ уй Дональд Трамп маъмурияти Дания ҳудуди бўлган Гренландияни сотиб олиш таклифини фаол муҳокама қилаётганини тасдиқлади. Оқ уй матбуот котиби Каролин Ливитт чоршанба куни берган баёнотида, бу масала Президент ва миллий хавфсизлик гуруҳи кун тартибида турганини билдирди. Бироқ, ҳам Гренландия, ҳам Дания раҳбарияти орол сотилмаслиги борасида қатъий позицияда эканини намойиш этди.

Трамп маъмуриятининг Гренландияни аннексия қилиш (қўшиб олиш) учун ҳарбий куч ишлатиш эҳтимоли ҳақидаги саволларга Ливитт: “Барча вариантлар доим мавжуд, бироқ Трампнинг устувор йўналиши дипломатик йўллардир”, деб жавоб берди. Бу воқеалар Трампнинг ўтган шанба куни Венесуэла Президенти Николас Мадурони ҳокимиятдан ағдариш мақсадида бир томонлама ҳарбий куч ишлатганидан сўнг, минтақа келажагига нисбатан хавотирларни янада кучайтирди. НАТО бўйича иттифоқчи бўлган Дания ўз ҳудудларига қилинадиган ҳужум ҳарбий иттифоқнинг якунини англатишидан огоҳлантирди.

Ушбу ўзгаришлардан сўнг Гренландияда чуқур хавотир ҳукм сурмоқда. Британиянинг “Daily Mail” газетасига гапирган ва “Гренландияни Американики қил” ғоясини қизғин ҳимоя қилувчи ғишт заводи эгаси Йорген Боассен мамлакат фуқаролар уруши ёқасида эканини иддао қилди.

Бир йил аввал Боассеннинг ижтимоий тармоқлардаги Трампни қўлловчи постлари кўпчилик дўстлари томонидан шунчаки ҳазил ёки бироз писанд қилмаслик билан кутиб олинарди. Аммо Даниядаги сургундаги базасидан туриб гапирган Боассен, Гренландиядаги кескинлик шунчалик хавфли даражада авж олганки, дунёнинг энг катта ороли “ички уруш ёқасида” бўлиши мумкинлигидан жиддий қўрқаётганини айтди.

Собиқ боксчи, 51 ёшли Боассен Трампнинг Арктика бўйича элчилари томонидан йўл кўрсатувчи ва норасмий вакил сифатида тайинланганидан бери бир неча бор жисмоний ҳужумга учраганини таъкидлади.

Гренландияни 300 йилдан ортиқ вақт давомида назорат қилиб келаётган Даниянинг бир қисми бўлиб қолиш ёки АҚШ босқинини қабул қилиш ҳақидаги баҳслар энди шунчалик қизиб кетганки, ҳатто оилалар парчаланмоқда. Боассеннинг айтишича, америкалашиш кампаниясига қарши бўлган қайлиғининг оиласи туфайли у Нуук шаҳрида бирга яшаган уйини тарк этишга мажбур бўлган.

“Данияликлар бу ердаги барча корхоналарнинг 95 фоизини назорат қилади ва мен каби АҚШ билан ишлаш борасида мустақил орзулари бўлган одамларни таъқиб қилишяпти”, — дейди Боассен. У ўз корхонаси “қора рўйхат”га тушгани учун ёпилганини ва Трампни қўллаган бошқа тадбиркорлар ҳам худди шу тақдирга дуч келаётганини даъво қилди.

Бошқа томондан, Гренландияда ўз жонига қасд қилиш кўрсаткичи дунёда энг юқори бўлса-да, оғир зўравонлик жиноятлари кам учрайди. Бироқ, “Яшил Ватан” партиясидан мустақиллик тарафдори бўлган депутат Куно Фенкер гренландияликлар бир-бирига қарши қурол кўтаришини тасаввур қилмаса-да, бўлинишлар тобора оғир тус олаётганини ва “оилалар бир-бирига душман бўлаётганини” қайд этди.

Асрлар давом этган оғир мустамлакачиликдан сўнг, Фенкер гренландияликларнинг аксарияти Даниядан озод бўлишни исташига ишонади ва ўтган йилги сўровномалардаги 84 фоизлик мустақиллик тарафдорлари кўрсаткичига эътибор қаратади. Бироқ, у бу АҚШ бошқарувини исташади дегани эмаслигини алоҳида таъкидлади.

Фенкер АҚШ ва Маршалл ороллари ўртасидаги каби эркин ҳамкорлик келишувини таклиф қилмоқда. “Ушбу келишув билан Гренландия ўз суверенитетини сақлаб қолади, аммо Америка компанияларига нодир металларни қазиб олишда шерик бўлишга ҳамда Хитой ва Россия ҳужумларини тийиб туриш учун ҳарбий базаларнинг қолишига рухсат беради”, — дейди у. Шунингдек, Фенкер данияликлар хавфсизликни таъминлашда етарли салоҳиятга эга эмаслигини, бор-йўғи бир неча юз аскар ва Россия сув ости кемаларини аниқлай олмайдиган даражада заиф кузатув тизимига эга икки-учта патруль кемаси борлигини иддао қилди.

Бироқ, ўз мамлакатининг бокира табиати Трампнинг “Ғалаба учун бурғила” шиори остида не аҳволга тушишидан қўрқаётган камтарин инуит халқи учун Трампнинг қўпол ва мақтанчоқ шахсияти мутлақо зиддир.

АҚШнинг эҳтимолий босқинидан қўрқиб яшаётган, Нуук халқаро аэропортига қараган квартирасида ўтирган 65 ёшли пенсионер Ҳедвиг Фредериксен ҳам шундай гренландияликлардан бири. Унинг қизи Авиая Фонтейн онаси бирор самолёт товушини эшитса, дарров деразага отилиши одатий ҳолга айланганини айтди. Онаси Ҳедвиг Венесуэладаги ҳужумлардан бери ҳар бир самолёт қўнишида Америка босқини бошланди деб қўрқмоқда.

“Онам Питуффикдаги (Гренландия шимоли-ғарбидаги АҚШ Космик базаси) парвозларни кузатиш учун телефонига махсус илова ўрнатиб олди. Кўплаб гренландияликлар ҳозир худди шу ишни қилишяпти”, — дея қўшимча қилди Авиая.

Авиая Трампга бўлган ғазабини шундай ифодалади: “Унинг гапириш ва ҳаракат қилиш тарзи, бизга бўлган муносабати... «Балки Гренландияга ҳужум қилармиз, балки қилмасмиз» деган бепарво гаплари... Шунингдек, ижтимоий тармоқларда Гренландия халқини масхара қилган видеоларини кўрдим. Трамп каби одам биз учун мутлақо жозибали эмас. Биз гренландияликлар керак бўлганда бақира оламиз, аммо маданиятимиз вазминликка асосланган. Биз асосан имо-ишора ва юз ифодалари билан мулоқот қиламиз”.