Эроннинг янги раҳбари Мужтабо Хоманаий ким?

Эронда Али Хоманаийдан кейин янги раҳбар унинг ўғли – Мужтабо Хоманаий бўлди. АҚШ томонидан “чопонлилар ортидаги куч” деб таърифланган 56 ёшли янги етакчи Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (ИИМК) билан ўта мустаҳкам алоқалари билан танилган. Экспертлар ушбу тайинлов Теҳронда янада қаттиққўл ва ҳарбий йўналишга асосланган давр бошланганини тасдиқлашини таъкидламоқдалар.

Эронда Экспертлар кенгаши бугун муҳим қарорга имзо чекди. Кенгаш урушнинг биринчи кунида ўлган Али Хоманаийнинг ўрнига янги диний раҳбар сифатида унинг ўғли Мужтабо Хоманаий расман сайланганини эълон қилди.

56 ёшли Мужтабо Хоманаий Эрон сиёсатида парда ортидаги таъсирли шахс сифатида билинади. 1969 йилда Машҳадда туғилган Хоманаий ёшлигида ИИМК билан боғлиқ “Ҳабиб” батальонига қўшилди ва Эрон-Ироқ урушининг сўнгги йилларида хизмат қилди. Ушбу тажриба унинг мамлакат хавфсизлик тузилмаларида доимий алоқалар ўрнатишига хизмат қилди.

Отаси Али Хоманаий 1989 йилда Ислом инқилоби раҳбари сифатида иш бошлаганидан сўнг, Мужтабо Хоманаий Қум шаҳрида диний таълим олди ва Эрондаги муҳим диний уламолар билан алоқалар ўрнатди. Расман юқори диний унвонга эга бўлмаса-да, Хоманаий жамоатчилик кўзидан йироқ ҳолда отасининг идорасида стратегик фаолият юритди.

“Wikileaks” ҳужжатларига кўра, 2000-йилларнинг охирида АҚШ дипломатлари уни “чопонлилар ортидаги куч” (яъни, диний уламоларни назорат қилувчи шахс) деб таърифлашган ва мамлакатдаги таъсирини парда ортида кучайтириб борганини қайд этишган.

Мутахассислар Мужтабо Хоманаий отаси юритган қаттиққўл ва босимга асосланган сиёсатни катта эҳтимол билан давом эттиришини тахмин қилмоқдалар. Унинг 2009 йилги президентлик сайловларидан кейин бошланган норозилик намойишларини бостиришдаги роли келгусида қандай йўлдан боришига ишора сифатида кўрилмоқда.

Жон Хопкинс университетининг Эрон бўйича эксперти Вали Наср шундай фикр билдирди: “Мужтабо Хоманаийнинг ҳокимиятга келиши Ислом инқилоби муҳофизларининг бошқарувда янада бевосита иштирок этишини англатади”.

Эрон мухолифати ва тадқиқотчилар ҳам Мужтабо Хоманаий Теҳрон режимида асосий фигура эканини ҳамда ИИМК билан чуқур алоқаларга эгалигини урғуламоқдалар. Бу алоқалар янги раҳбарнинг мамлакат ичидаги қаттиққўл сиёсатни шакллантиришда ҳал қилувчи рол ўйнашидан далолат беради.

Эронда сайлов орқали иш бошлайдиган президент чекланган ваколатларга эга бўлса, “раҳбарлик мақоми” барча давлат органларидан устун туради. У конституциявий ваколатлари билан ички ва ташқи сиёсат масалаларида якуний сўзни айтувчи маскан ҳисобланади.

Президентни ҳам ўз ичига олган барча давлат тизимлари устидан ҳукмронликка эга ва “раҳнамо” деб аталадиган давлат бошлиғи, Эрон Қуролли кучлари олий бош қўмондони сифатида ички хавфсизлик ва ташқи сиёсатда ҳам белгиловчи рол ўйнайди.

Эрон раҳбари 88 кишидан иборат ва халқ томонидан 8 йилда бир марта сайланадиган Экспертлар кенгаши томонидан сайланади. Бу кенгашга номзодларнинг аксарияти раҳбар томонидан белгиланади ва Конституцияни ҳимоя қилиш кенгаши томонидан тасдиқланади. Ушбу кенгаш маъқул кўрмаган шахслар Экспертлар кенгаши сайловларида қатнаша олмайди.