Имзо чекилганидан 24 соат ўтмай бекор қилинди

Вашингтон ва Ар-Риёд ўртасида катта ғалаба сифатида эълон қилинган тинч аҳоли учун ядровий ҳамкорлик битими, имзолар чекилганидан атиги 24 соат ўтиб фалаж ҳолатга келди.

Оқ уйнинг Саудия Арабистони билан имзолаган тинч аҳоли учун ядровий технологияси битимидан ҳали 24 соат ўтмасдан туриб, АҚШ президенти Дональд Трамп томонидан кескин бургилиш амалга оширилди.

“Washington Post” нашри етказган маълумотларга кўра, Трамп шартноманинг ҳақиқийлигини Ар-Риёднинг Исроил билан муносабатларни нормаллаштиришни ўз ичига олган Иброҳим келишувларига қўшилиши шартига боғлади. Мустақил Фаластин давлати кафолати бўлмагунча музокара столига ўтирмаслигини бир неча бор эълон қилган валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмон маъмурияти эса сўнгги дақиқадаги ушбу шартдан шок ҳолатига тушди.

Трамп маъмуриятининг чоршанба куни Саудия Арабистони билан имзолаган матнида дастлаб Исроил билан муносабатларни нормаллаштиришга доир ҳеч қандай модда ўрин олмаган эди. Келишув Саудия Арабистонининг АҚШ технологияси билан тинч ядро электр станцияларини қуришига тўғридан-тўғри йўл очаётган эди.

Бироқ Трамп пайшанба куни “Air Force One” самолётидаги парвозидан сўнг “Truth Social” ижтимоий тармоқ платформаси орқали берган баёноти билан бутун тенгламани бир зумда ағдар-тўнтар қилиб юборди. Трамп ўз постида қуйидаги ибораларни қўллади:

“АҚШ Энергетика вазирлиги ва Саудия Арабистони ўртасида имзоланаётган ва тинчлик мақсадларида фойдаланишга оид бўлган тинч аҳоли учун ядровий битими тасдиқланади. Бироқ бу ҳолат Саудия Арабистонининг юксак ҳурматга сазовор ва муваффақиятли Иброҳим келишувларига қўшилишига тўлиқ боғлиқдир.”

Саудия Арабистонининг амалдаги раҳбари валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмон узоқ вақтдан бери ўз мамлакатида ядро энергияси станцияларини ҳаётга татбиқ этиш ва минтақада ядровий куч мувозанатини таъминлаш мақсадида АҚШ технологияси ортидан ҳаракат қилаётган эди.

Байден даврида олиб борилган музокаралар ҳам АҚШ томонидан илгари сурилган “Исроил билан нормаллашиш” шарти сабабли тўхтаб қолган эди. Трамп маъмурияти эса чоршанба куни бу шартни музокара столидан бутунлай олиб ташлаб, Ар-Риёд билан қўл беришиб келишган ва бу воқеани дипломатик муваффақият сифатида тақдим этган эди. Бироқ Трампнинг 24 соат ўтмасдан жамоатчилик қаршисида ўз позициясини ўзгартириб, “Исроил шартини” қайта мажбурлаши Ар-Риёд саҳна ортида инқирозга сабаб бўлди.

Саудиялик мутасаддилар Ғазодаги уруш ва Саудия жамоатчилигидаги эътирозлар сабабли мустақил Фаластин давлати тузилишига доир мажбурий кафолатлар берилмасдан Исроилни расман тан олмасликларини кескин тарзда билдирган эдилар.

АҚШ Конгрессидаги кўплаб сенаторлар ва Вакиллар палатаси аъзолари Саудия Арабистонига ядровий технология ва бойитиш эшигининг очилиши Яқин Шарқда янги ядровий пойгани келтириб чиқаришидан хавотирда эдилар.

Саудия жамоатчилигининг амалдаги тутган позицияси ва Салмоннинг Фаластин шарти эътиборга олинса, экспертлар ядровий келишувнинг амалга ошиш эҳтимоли эндиликда йўқ даражага тушиб қолганини ўйламоқдалар.

Оқ уй мутасаддилари саудияликлар Иброҳим келишувларига қўшилишни рад этган тақдирда ядровий ҳамкорлик бутунлай бекор қилиниши ёки қилинмаслигига оид саволларни жавобсиз қолдирдилар.