АҚШ ва Исроил зарба берди, Россия ва Хитой ютди

Эронни уриб, бу мамлакатнинг энергия ресурсларини қўлга киритишни мақсад қилган, шунингдек, ушбу давлатдан нефть сотиб олувчи Хитойни тўхтатишга интилган АҚШ ўз мақсадига эриша олмади. Хитой Эрондан нефть импортини давом эттириш билан бирга, янги манбаларни ҳам ишга туширди. АҚШ бомбалари туфайли ютиб чиққан бошқа бир томон эса нефть экспорти ортган Россия бўлди...

АҚШ ва Исроилнинг 2026 йил 28 февралда Эронга қарши бошлаган урушининг глобал таъсири кун сайин ортиб бормоқда. Эроннинг Ҳурмуз бўғозини ёпиб қўйиши ва ҳужум майдонининг кенгайиши билан ҳафта бошида 120 долларгача кўтарилган нефть баррелининг нархи, АҚШ президенти трампнинг уруш якунланиши мумкинлиги ҳақидаги баёнотларидан сўнг 86 долларгача пасайган эди. Бироқ кеча Умоннинг муҳим экспорт терминалларидаги барча кемаларни эвакуация қилиши ва Ироқ сувларидаги иккита нефть танкерига қилинган ҳужумдан сўнг нархлар қайтадан 100 доллардан ошиб кетди.

Бу воқеалардан сўнг Халқаро энергия агентлиги (ХЭА) стратегик захираларни бозорга чиқариш қарорини эълон қилган бўлса-да, нархлар кўтарилиши тўхтамади. Нефть нархининг ошишига танкерларнинг нишонга олинишидан ташқари, Форс кўрфази ишлаб чиқарувчиларининг қазиб олишни камайтириш ҳақидаги қарори, Қувайт ва Саудия Арабистонининг ҳам шу йўналишда қадам ташлаши нархларни янада юқорига кўтарувчи омиллар бўлди.

Жараёнлар шу йўналишда давом этар экан, Ҳурмуз бўғозида ортиб бораётган хавфсизлик таваккалчиликларига қарамай, Эрон нефти оқими давом этмоқда. Эрон Ҳурмуз орқали жўнатишда давом этмоқда. Эрон нефтининг 80 фоизидан кўпроғини сотиб олувчи Хитой эса 28 февралдан бери камида 11–12 миллион баррель нефтни Ҳурмуз бўғозидан ўтказиб олди. Кунлик 15–16 миллион баррель нефть эҳтиёжига эга бўлган Хитойнинг муқобил манбаларни ишга тушириши ҳам уруш берган афзалликлардан фойдаланаётганини кўрсатувчи маълумот сифатида ўртага чиқди. Хитой кўтарилаётган нархлардан зарар кўраётгандек туюлса-да, Эрон билан тузилган 25 йиллик 400 миллиард долларлик келишув туфайли энергияни бозор нархидан анча паст қийматда, ёпиқ тизимда таъминлаётгани сабабли афзал мавқега келиб қолгани диққатни тортди.

Нефть нархининг 100 долларлик чегарадан ошиши ва таъминот хавфсизлигининг тебраниши Ғарб дунёси учун жиддий хавфга айланди. Россия ва Хитой учун стратегик имкониятлар эшиги очилди. Россия кучли муқобил вариантга айлангач, ҳам Ғарбнинг рус нефтига қўллаган “юқори нарх чегараси” (price cap) механизмини давом эттириши имконсиз бўлиб қолмоқда, ҳам муқобил манбалар қадр топмоқда. Экспертлар Ғарб Россия билан қайтадан алоқа ўрнатиш йўлларини излаши мумкинлигини тахмин қилишмоқда. Бу эса Россияни уруш иқтисодиётига янада кўпроқ сармоя киритишга йўналтирмоқда. АҚШ эса бир томондан уруш ва энергия харажатлари билан банд бўлса, ички бозорда инфляцион босимнинг юзага келиши трамп маъмуриятини қийин аҳволга соладиган иқтисодий ўзгаришлар сифатида баҳоланмоқда.

Муҳим кўрсаткичлар:

Хитой: Дунёдаги энг йирик нефть импортчиси. Кунлик импорти 15–16 миллион баррель. Йиллик нефть импорти 240 миллиард доллар даражасида. Хитойдан кейинги ўринларда Ҳиндистон ва АҚШ туради.

Европа Иттифоқи (ЕИ): Нефть эҳтиёжининг 13 фоизини Яқин Шарқдан таъминлайди. Саудия Арабистони ва Ироқ энг муҳим етказиб берувчилардир. Энди улар Россияга муҳтож бўлиб қолишлари мумкин.

Россия: Украинадаги уруш сабабли эмбарго остида. Эмбарго туфайли Россия белгиланган юқори нарх чегарасида нефть сотмоқда. Бу қиймат ҳозирда 44 доллар атрофида. Россия 5 йил ичида ушбу чеклов сабабли 34 миллиард евро йўқотди.

ХЭА қарори: Агентлик қароридан сўнг Буюк Британия 13,5 миллион баррель, АҚШ 172 миллион баррель, Туркия эса 11,6 миллион баррель стратегик захирасини очди. Дунёнинг кунлик нефть эҳтиёжи 100 миллион баррель атрофида.